الشيخ محمد علي الگرامي القمي
40
نگاهى نو به ملاك حرمت ربا و حيل (فارسى)
مىگيرد ؛ درآمد مزبور هرچه باشد سود بدون كار است . برخى از مدعيان در تأييد نظر خود به آيهى كريمه : « ليس للانسان الا ما سعى » نيز استناد مىجويند ؛ ليكن اگر چنين توجيهى درست باشد ، ناگزير بايد قانون مضاربه و همهى انواع تجارت را تعطيل و متوقف كرد و نتيجه در نهايت اين مىشود كه تنها فعاليت اقتصادى جامعه محدود و معطوف به كشاورزى و مانند آن شود . آن هم به اين صورت كه تنها ، فعاليت مشروع كشاورزى ، ( مثلا ) انجام كار مستقيم كشاورز بر روى زمين تلقى شود و بنابراين درآمدى به صاحب زمين و ارباب كه بر كار آنان نظارت مىكند يا هر گونه مديريت و برنامه ريزى در حوزهى اقتصاد كشاورزى ، تعلق نخواهد گرفت . آنچه قطعى به نظر ما مىرسد ، اين است كه ملاك حرمت ربا اين نيست ، چرا كه مىدانيم تجارت ، مضاربه و . . . مشروع هستند ، و علاوه بر اين كار و فعاليت تنها به كار « يدى » محدود نيست ، فعاليتهاى فكرى ، برنامه ريزى ، مديريت منابع و . . . در افزايش سطح توليدات و رونق اقتصادى به مراتب از اهميت افزونترى برخوردارند .